به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛ در مقوله جانمایی مسکن مهر و طرح‌های مسکن ملی، مدیریت شهری بسیاری از شهرها در حوزه شهرسازی به نوعی دچار «بیماری شیرازی» شده‌اند؛ مسئله‌ای که ریشه آن را می‌توان در نحوه توسعه و گسترش برخی کلانشهرها و بی‌توجهی به ساماندهی مهاجرت‌های جمعیتی جست‌وجو کرد.
بیشتر بخوانید
برای تشریح این مفهوم، باید به تجربه شهرسازی شیراز در حدود ۵۰ سال گذشته و مقایسه آن با اصفهان توجه کرد. در دهه‌های ۵۰ و ۶۰، برای جلوگیری از آثار مخرب مهاجرت گسترده، به‌ویژه مهاجرت روستاییان به اصفهان، سیاست ایجاد شهرها و شهرک‌های جدید در اطراف این کلانشهر دنبال شد. شهرهایی مانند فولادشهر و شاهین‌شهر نمونه‌هایی از این رویکرد بودند.
این سیاست از یک سو به حفظ بافت و فرهنگ سنتی اصفهان کمک کرد و از سوی دیگر، امکان اسکان مهاجران را در شهرها و شهرک‌های پیرامونی فراهم ساخت. در این الگو، افراد ابتدا در شهرک‌های اطراف ساکن می‌شدند و در صورت برخورداری از توان اقتصادی و شرایط لازم، امکان ورود و سکونت در شهر اصلی را پیدا می‌کردند.
در مقابل، در شیراز چنین رویکردی با همان گستردگی دنبال نشد و با افزایش مهاجرت‌ها، توسعه شهر از جهات مختلف گسترش یافت. این رشد، به مرور پیامدهایی در مورفولوژی شهری، شبکه حمل‌ونقل، اشتغال، تأمین مسکن و حتی ساختارهای اجتماعی و فرهنگی شهر ایجاد کرد و موجب شکل‌گیری ترکیبی متنوع از جمعیت و فرهنگ‌های مختلف شد.
برای بررسی دقیق‌تر این مسئله، کافی است آمار جمعیتی شهرهای مختلف در سرشماری سال ۱۳۷۵ با سال ۱۳۹۵ مقایسه شود و در کنار آن، تعداد روستاهای دارای سکنه در همین بازه مورد بررسی قرار گیرد. همچنین مهاجرت‌های انجام‌شده طی دو دهه اخیر به تهران، کلانشهرها و حتی خارج از کشور، بخشی از واقعیت جمعیتی کشور را تشکیل می‌دهد که آثار آن را نمی‌توان در برنامه‌ریزی شهری نادیده گرفت.
البته در برخی شهرها، از جمله قزوین، تجربه متفاوتی شکل گرفت و با الگوبرداری از سیاست شهرک‌سازی پیرامونی، شهرک‌هایی مانند مهرگان برای ساماندهی بخشی از تقاضای مسکن ایجاد شد.
در مجموع، افزایش چندصدهزار نفری جمعیت بسیاری از شهرها، به‌ویژه مراکز استان‌ها، در دو دهه اخیر را نمی‌توان جدا از تخلیه تدریجی بسیاری از روستاها و مهاجرت روستاییان و ساکنان شهرهای کوچک‌تر دانست. نتیجه این روند، توسعه بی‌رویه شهرها به شکل افقی و عمودی و افزایش فشار بر زیرساخت‌های شهری است. از جمله مثال‌های شهر زنجان با احداث شهرک گلشهر است که وسعت بسیار زیادی را بر شهر افزود حال آنگه میشد همانند قزوین یک یا چند شهر جدید اقماری در اطراف زنجان احداث کرد.
«بیماری شیرازی» در این نگاه، هشداری درباره توسعه نامتوازن شهری است؛ در حالی که می‌توانست با ایجاد شهرها و شهرک‌های برنامه‌ریزی‌شده و ارزان‌تر در اطراف مراکز استان‌ها، بخشی از فشار جمعیتی را مدیریت کرد و از شکل‌گیری مسائل ناشی از بیکاری، فقر، حاشیه‌نشینی، ناعدالتی و ناهماهنگی‌های اجتماعی و فرهنگی کاست.
نویسنده: بهزاد آهنگری، کارشناس مدیریت شهری.
انتهای خبر/