خانههای تاریخی ابهر یکییکی از نفس میافتند
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ ابهر تنها مجموعهای از خیابانها، ساختمانها و سازههای جدید نیست؛ شهری است با تاریخی چند هزارساله که هویت آن در رودخانه، باغها، بناهای تاریخی، خانههای قدیمی و خاطرات نسلهای مختلف شکل گرفته است.
بیشتر بخوانید
با این حال، طی سالهای گذشته بخشی از این میراث ارزشمند در سایه توسعه شهری، ساختوساز، خیابانکشی و بیتوجهی به بافت تاریخی از میان رفته یا در معرض نابودی قرار گرفته است. از خشک شدن تدریجی رودخانه ابهر تا تخریب بناهای تاریخی و تغییر چهره محلات قدیمی، مجموعهای از نگرانیها درباره آینده هویت این شهر شکل گرفته است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا میتوان نام این روند را توسعه گذاشت، وقتی بخشی از گذشته و سرمایه فرهنگی شهر در مسیر آن قربانی میشود؟
ابهر هویتی که زیر تیغ بیلهای مکانیکی خاک میشود
بهزاد آهنگری، کارشناس مدیریت شهری در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: تخریب بناهای تاریخی ابهر تنها از بین بردن چند ساختمان قدیمی نیست، بلکه به معنای حذف بخش مهمی از هویت، فرهنگ و حافظه تاریخی این شهر است.
وی افزود: در سالهای گذشته، بسیاری از بناها و عناصر ارزشمند تاریخی ابهر به بهانه توسعه شهری، خیابانکشی و اجرای طرحهای عمرانی از بین رفتهاند و در بسیاری از موارد، جای آنها را ساختمانها و سازههایی گرفتهاند که هیچ تناسبی با هویت تاریخی شهر ندارند.
کارشناس مدیریت شهری با توضیح اینکه تصریح کرد: قلعهتپه، کاروانسراها، حمامهای تاریخی، خانههای قدیمی، بازار سنتی و حتی بخشهایی از مسجد جامع، هرکدام بخشی از شناسنامه تاریخی ابهر محسوب میشوند و از بین رفتن آنها به معنای از دست دادن فرصت انتقال هویت شهر به نسلهای آینده است.
وی افزود: توسعه شهری زمانی ارزشمند است که در کنار ایجاد زیرساختهای جدید، حافظ داشتههای تاریخی و فرهنگی نیز باشد؛ نمیتوان به بهانه نوسازی، تمام نشانههای گذشته را از میان برداشت و سپس انتظار داشت شهروندان نسبت به هویت تاریخی شهر احساس تعلق داشته باشند.
آهنگری با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاستهای مدیریت شهری ابهر اظهار کرد: باید محدودههای تاریخی شهر بهصورت دقیق شناسایی و برای حفاظت از آنها برنامه عملیاتی تدوین شود و هرگونه ساختوساز و تغییر کاربری در این محدودهها با حساسیت و نظارت بیشتری انجام گیرد.
وی خاطرنشان کرد: اگر امروز برای حفظ آنچه از میراث تاریخی ابهر باقی مانده اقدام نکنیم، در آینده دیگر فرصتی برای جبران وجود نخواهد داشت؛ چراکه بنای تاریخی پس از تخریب، بهسادگی قابل بازگشت نیست.
کارشناس مدیریت شهری متذکر شد: ابهر برای توسعه و پیشرفت، نیازی به حذف گذشته خود ندارد؛ بلکه میتواند با احیای بناهای تاریخی، ایجاد بازارچههای سنتی، ساماندهی بافت تاریخی و تبدیل این ظرفیتها به جاذبههای گردشگری، گذشته خود را به سرمایهای برای آینده تبدیل کند.
هویت تاریخی ابهر میان تخریب و فراموشی است
حاجیخانی از اهالی ابهر در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: ابهر برای آنکه در خاطرش نفس کشیدند، فقط یک شهر نبود؛ سرزمینی بود با رودی زلال، باغهای سرسبز و کوچههایی که حماسه مردمی را در خود داشت.
وی با بیان اینکه روزگاری ابهر بهواسطه طبیعت زیبا، رودخانه پرآب و آثار تاریخی ارزشمندش شناخته میشد، افزود: شاعران این دیار را با «رشک بهشت» و «رقص ماهیها در آب زلال» توصیف میکردند، اما امروز شعرها در حسرت باراناند و نوستالژی کوچهها، تنها میراثدار تنهایی این تمدن کهن است.
شهروند ابهری تصریح کرد: رودخانه خروشان ابهر که روزگاری «نشاط رقص ماهیها» را تماشا میکرد، امروز بر اثر سدسازی و حفر چاههای عمیق، با خشکی و کمآبی مواجه شده است.
وی با توضیح اینکه بخش مهمی از هویت تاریخی شهر در معرض فراموشی قرار گرفته است، اظهار کرد: قلعهتپه که شناسنامه هخامنشی این شهر بود، در میان ساختوسازهای اداری و مسکونی محو شده و میدان شهرداری نیز به جای برخورداری از یک بنای تاریخی شاخص، امروز بازاری ناتمام و تیرهرنگ را در خود جای داده است.
حاجیخانی ادامه داد: مسجد جامع دیگر نشانی از آن پیشینه تاریخی هزار و چهارصدساله را ندارد و کاروانسرای جهانگیرشاه نیز بیشتر در کتابها و خاطرات مردم باقی مانده است.
وی با اشاره به از بین رفتن تدریجی نشانههای تاریخی و طبیعی ابهر گفت: شعرهای بهجامانده از روزگاران وصال دوستداران و «یاد باد آن روزگاران»، امروز در برابر چشمان ما رنگ میبازند و حماسههای مردمی نیز در غبار فراموشی فرو میروند.
شهروند ابهری عنوان کرد: آنچه اکنون باقی مانده، دلتنگی برای «سپیدرویی» سرزمینی است که روزگاری «هر گوشهاش رشک بهشت» بود و امروز با هر تخریب، بخشی از تاریخ منطقه ابهرود نیز از میان میرود.
وی با تأکید بر ضرورت حفاظت از میراث تاریخی و طبیعی ابهر خاطرنشان کرد: ما امروز وارث بخشی از ویرانیهایی هستیم که خود ساختهایم؛ اگر فردا فرزندانمان بپرسند کهنترین نشانه تمدن در این شهر کجاست، چه پاسخی برای آنان خواهیم داشت؟
حاجیخانی ادامه داد: نه رودی برای نشان دادن باقیمانده، نه قلعهای، نه حمام و نه کاروانسرایی که بتوانیم به عنوان بخشی از هویت تاریخی شهر به نسل آینده معرفی کنیم؛ تنها یک «دشت خیالانگیز» باقی مانده که آن هم در معرض تبدیل شدن به بیابان حسرت باران است.
وی خاطرنشان کرد: شاید امروز زمان آن رسیده است که برای نجات آنچه از میراث طبیعی و تاریخی ابهر باقی مانده، صدای خود را بلند کنیم؛ پیش از آنکه «یاد باد» برای این دیار، خود به یک نوستالژی غمانگیز تبدیل شود.
ابهر زیر سایه ساختوسازهای بیهویت شهری است
قاسملو، شهروند ابهری در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: توسعه شهری زمانی میتواند موفق باشد که با فرهنگ، تاریخ و نیازهای واقعی جامعه هماهنگ شود؛ اما در ابهر، آنچه طی سالهای اخیر با عنوان پیشرفت و توسعه شهری دنبال شده، در مواردی نهتنها با هویت تاریخی شهر همخوانی ندارد، بلکه آسیبهای جدی به بافت قدیمی و اصالت آن وارد کرده است.
وی افزود: ساختمانهای ناموزون، پاساژهای فاقد پارکینگ و آپارتمانهای بلندمرتبه در بافت یکطبقه محلات قدیمی، چهرهای آشفته از شهر ایجاد کرده است و در برخی موارد به نظر میرسد توسعه شهری بیش از آنکه بر مبنای نیازهای واقعی شهروندان باشد، با هدف افزایش ساختوساز و ایجاد چند واحد تجاری بیشتر دنبال میشود.
شهروند ابهری تصریح کرد: در سالهای اخیر شاهد تخریب برخی بناهای قدیمی و ارزشمند در مرکز شهر برای ساخت بناهای تجاری بودهایم؛ روندی که اگر متوقف نشود، بخش مهمی از حافظه تاریخی و معماری بومی ابهر را برای همیشه از بین خواهد برد.
وی اظهار داشت: ساخت پاساژها و مجتمعهای تجاری بدون توجه به کمبود شدید فضای پارک، مشکلات ترافیکی و ظرفیت معابر، نهتنها گرهی از مشکلات شهر باز نمیکند، بلکه میتواند مشکلات جدیدی را برای شهروندان ایجاد کند.
شهروند ابهری ادامه داد: یکی دیگر از نگرانیهای جدی، تخریب تدریجی بافت قدیمی محلاتی مانند گارداش، ملکقصاب، آقاصدرا، شیخآباد و دهک است؛ خانههایی که دارای حیاطهای سنتی و معماری متناسب با اقلیم منطقه بودند، بهتدریج جای خود را به ساختمانهای چهار و پنجطبقهای میدهند که در بسیاری از موارد تناسبی با معماری بومی و سیمای تاریخی ابهر ندارند.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاستهای توسعه شهری اظهار کرد: مشوقهای نوسازی و تخریب بافت فرسوده نباید به ابزاری برای نابودی بافت تاریخی تبدیل شود؛ بلکه باید میان نوسازی، تأمین نیازهای امروز و حفظ هویت تاریخی شهر تعادل برقرار شود.
قاسملو خاطرنشان کرد: شهرسازی موفق به معنای مقابله با مدرنیته نیست؛ بلکه باید میان توسعه و اصالت تاریخی شهر پیوند ایجاد کرد. میتوان ساختمانهای جدید ساخت، اما در عین حال معماری بومی، مقیاس محلات قدیمی و بناهای ارزشمند را نیز حفظ کرد.
وی با انتقاد از بیتوجهی به برخی ظرفیتهای تاریخی ابهر گفت: وقتی بیلهای مکانیکی بناهای قدیمی و محرابهای خشتی را تخریب میکنند و به جای آنها سازههایی بیروح و نامتناسب ساخته میشود، باید پرسید این نوع توسعه در نهایت به سود چه کسی است؟
شهروند ابهری یادآور شد: اگر قرار باشد هر کوچه و بنای قدیمی قربانی سرمایهگذاری تجاری و سوداگری زمین شود، در آینده شهری خواهیم داشت که شاید ساختمانهای بیشتری داشته باشد، اما خاطره، هویت و نشانهای از گذشته آن باقی نمانده باشد.
وی تأکید کرد: ابهر برای توسعه و پیشرفت به تخریب گذشته خود نیاز ندارد؛ بلکه باید از میراث تاریخی و معماری بومی به عنوان یک سرمایه استفاده کرد و شهری ساخت که هم برای نسل امروز قابل زندگی باشد و هم نسلهای آینده بتوانند در آن نشانههای هویت و تاریخ شهر خود را ببینند.
توسعه ابهر نباید به معنای حذف گذشته برای ساختن آینده باشد. شهری که رودخانه، بناهای تاریخی، خانههای قدیمی و بافت بومی خود را از دست بدهد، هرچند ساختمانها و مراکز تجاری بیشتری داشته باشد، بخشی از هویت خود را از دست داده است. حفظ میراث تاریخی و طبیعی، منافاتی با نوسازی و پیشرفت ندارد؛ بلکه میتواند به یکی از پایههای توسعه پایدار، گردشگری و رونق اقتصادی شهر تبدیل شود. امروز هنوز فرصت برای نجات بخشهای باقیمانده از هویت ابهر وجود دارد، اما این فرصت همیشگی نیست. اگر تصمیمهای شهری با نگاه بلندمدت و مسئولانه گرفته نشود، ممکن است آیندگان ابهر را نه با تاریخ و هویت آن، بلکه تنها با خاطراتی از آنچه روزگاری وجود داشته است بشناسند.
انتهای خبر/