ساختمان بیعایق؛ قاتل خاموش انرژی
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ در عصری که کمبود منابع انرژی به یکی از چالشهای اساسی جهان تبدیل شده، سهم عظیم ساختمانها در مصرف و هدررفت انرژی، دیگر قابل چشمپوشی نیست. در ایران، این معضل ابعاد هشداردهندهتری یافته است؛ جایی که پوسته بیدفاع ساختمانها، از دیوارهای نفوذپذیر تا پنجرههای ناکارآمد، هر روز سهم زیادی از انرژی ملی را بیآنکه کمترین بهرهوری داشته باشد، به هدر میدهند.
بیشتر بخوانید
ریشه این بحران فراتر از یک نقص فنی، به زنجیرهای از ضعفهای طراحی، کیفیت پایین مصالح، نبود نظارت مؤثر و بیتوجهی به مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان بازمیگردد.
محسن برجی، کارشناس ارشد مدیریت شهری در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: ساختمانها در ایران با مصرف چندبرابری انرژی نسبت به استانداردهای جهانی، به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی و زیستمحیطی کشور تبدیل شدهاند.
وی افزود: بخش قابلتوجهی از انرژی تولیدی که باید صرف توسعه زیرساختها و صنایع شود، در دیوارهای نفوذپذیر و پنجرههای ناکارآمد ساختمانهای مسکونی و تجاری تلف میشود.
کارشناس ارشد مدیریت شهری با توضیح اينکه ریشه این بحران در کیفیت پایین ساختوساز و چشمپوشی از استانداردهای نوین نهفته است، تصریح کرد: عایقکاری ضعیف پوستههای خارجی، نخستین و مهمترین عامل هدررفت حرارت در زمستان و نفوذ گرما در تابستان محسوب میشود.
وی با توضیح اینکه دیوارهای فاقد لایههای حرارتی مناسب، تبادل دمایی را به حداکثر رسانده و دستگاههای گرمایشی و سرمایشی را به کار مداوم با حداکثر توان وامیدارند، متذکر شد: کاربرد مصالح سنتی با مقاومت حرارتی پایین، بدون ترکیب با عایقهای مدرن نظیر پشم سنگ یا پلیاستایرن، ساختمان را در تابستان به کوره و در زمستان به یخچال تبدیل میکند.
برجی با اشاره به بحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان ایران، اظهار داشت: ایت بحث با هدف صرفهجویی در مصرف انرژی، در پنج فصل تدوین شده است. فصل اول به کلیات و تعاریف میپردازد. فصل دوم، مقررات کلی طراحی و اجرا را شامل مدارک مورد نیاز، عوامل ویژه اصلی (مانند کاربری و اقلیم) و فرعی (نظیر انرژی خورشیدی)، و روشهای طراحی (کارکردی، تجویزی و توصیهای) پوشش میدهد. فصل سوم به تاسیسات مکانیکی (گرمایی، سرمایی، تهویه و آب گرم) و فصل پنجم (آخر) به سیستمها و کنترل روشنایی اختصاص دارد و ضوابط فنی برای بهینهسازی مصرف انرژی در ساختمانها را ارائه میکند.
وی عنوان کرد: باید مبحث ۱۹ از یک «تکلیف نظارتی» به «فرصت رقابتی» در اکوسیستم ساختمان تبدیل شود.
کارشناس ارشد مدیریت شهری با تاکید بر اینکه اجرای ناقص مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان، حتی بناهای نوساز را در سطح پایینی از بهرهوری نگه داشته است، یادآور شد: نظارت سست بر فرآیند ساخت و تمایل سازندگان به کاهش هزینهها از طریق مصالح ارزانقیمت و غیراستاندارد، زنجیرهای از معضلات پدید آورده که هزینه نهایی آن در قبوض سنگین برق و گاز بر دوش مصرفکننده نهایی میافتد.
وی خاطرنشان کرد: این فشار مضاعف بر شبکه انرژی در فصول اوج مصرف، به ناترازی جدی برق و گاز دامن میزند؛ ناترازی که در برخی گزارشها تا ۷۹ درصد برآورد شده و زنگ خطری جدی برای امنیت انرژی در افق پیشروست.
برجی با اشاره به اینکه در کنار نظارت و انضباطبخشی، نهادینهسازی «برچسب انرژی» (کلاس A تا G) بهعنوان معیاری شفاف در بازار معاملات، مهمترین گام برای تبدیل بهرهوری انرژی به مزیت اقتصادی پایدار است، عنوان کرد: الزام درج این برچسب در قراردادهای خرید، فروش، اجاره و بیمه، هزینههای جاری ساختمان را برای خریدار شفاف ساخته و تفاوت قیمت تمامشده بین ساختمانهای کممصرف و پرمصرف، سازندگان را به سمت طراحی بهینه سوق میدهد. این نظام درجهبندی همچنین میتواند مبنای اعطای تسهیلات سبز قرار گیرد و بدینترتیب، اکوسیستم ساختوساز را از یک سیستم دستوری صرف به بازاری پاسخگو و رقابتی تبدیل کند که در آن بهرهوری انرژی، نه یک هزینه، بلکه یک مزیت رقابتی پایدار محسوب میشود.
ساختمانهای بیعایق، سدی برابر آینده انرژی هستند
بهزاد آهنگری، کارشناس ارشد برق و انرژی در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: در دنیای امروز، با رشد جمعیت و افزایش چشمگیر مصرف انرژی، ساختمانها بهعنوان سهمگذار اصلی در این حوزه (حدود ۴۰٪ از کل مصرف جهانی) نقشی حیاتی در بحران انرژی ایفا میکنند.
وی با بیان اينکه این رقم در کشورهای درحالتوسعه نظیر ایران بسیار بالاتر است، افزود: ضرورت بهینهسازی مصرف را دوچندان میکند. هدررفت انرژی نهتنها هزینههای سنگین اقتصادی را به خانوارها تحمیل میکند، بلکه با افزایش تولید انرژی، به آلودگی هوا و تخریب منابع طبیعی نیز دامن میزند. در این راستا، بهکارگیری راهکارهای علمی و عملی میتواند گامی مؤثر در کاهش مصرف و حفظ محیطزیست باشد.
کارشناس ارشد برق و انرژی به راهکار کلیدی برای کاهش اتلاف انرژی در ساختمان اشاره کرد و متذکر شد: این راهکارها مبتنی بر تجارب میدانی ممیزی انرژی در پروژههای مختلف است.
وی با تأکید بر اینکه استفاده از پنجرههای دوجداره پنجرهها از نقاط ضعف اصلی پوسته ساختمان هستند، اظهار کرد: پنجرههای دوجداره با دو لایه شیشه و فضای میانی پر از گاز آرگون یا هوا، تا ۵۰٪ از انتقال حرارت جلوگیری میکنند. همچنین نوع بازشوی فولکسواگن با آببندی عالی، بهترین عملکرد را دارد و گزینه اقتصادیتر، پنجرههای دوحالته هستند.
آهنگری خاطرنشان کرد: استفاده از پردههای مناسب پردههای ضخیم و با رنگ تیره، بهعنوان یک عایق ساده اما مؤثر، از ورود نور و گرمای تابستان و خروج گرمای زمستان جلوگیری میکنند. این لایه پارچهای، نیاز به سیستمهای سرمایشی و گرمایشی را کاهش داده و مصرف انرژی را بهینه میسازد.
وی با اشاره به اینکه سیستمهای مرکزی مانند پکیج و موتورخانه، گرما را یکنواخت توزیع میکنند، تصریح کرد: استفاده از رادیاتورهای با کیفیت و نصب ترموستاتهای هوشمند، علاوه بر کاهش هدررفت، آسایش حرارتی را افزایش میدهد. قرارگیری اصولی رادیاتورها در نقاط نیازمند گرما نیز بهرهوری را بالا میبرد.
کارشناس ارشد برق و انرژی با بیان اینکه کانال کولر، دودکش شومینه و مجاری تهویه در زمان عدم استفاده، مسیرهای اصلی خروج گرما هستند، افزود: مسدودسازی موقت این مجاری با درپوشهای استاندارد، از اتلاف انرژی جلوگیری کرده و کارایی سیستم را افزایش میدهد.
وی با توضیح اينکه شکافهای ریز اطراف در و پنجره، عامل نشت هوا و اتلاف قابلتوجه انرژی هستند، تأکید کرد: استفاده از چسبهای عایق، نوارهای لاستیکی و فومهای درزگیر، بهسادگی این معضل را برطرف میکند. بازبینی دورهای این درزها، عملکرد مطلوب را تضمین مینماید.
آهنگری تأکید کرد: عایقکاری حرارتی دیوارها، سقف، کف و حتی پشت پنجرهها، بنیادیترین اقدام برای کاهش تبادل حرارتی است. مصالحی مانند پشمسنگ، پلیاستایرن، ایزوگام و قیر، بسته به نوع کاربرد، میتوانند مصرف انرژی را تا ۵۰٪ کاهش دهند و عمر مفید ساختمان را افزایش دهند.
وی با اشاره به اینکه کاهش اتلاف انرژی در ساختمان نهتنها یک الزام اقتصادی، بلکه رسالتی زیستمحیطی است، عنوان کرد: اقدامات یادشده، با هزینهای معقول و بازگشت سرمایهای کوتاهمدت، میتوانند تا نیمی از اتلاف انرژی را مهار کنند. پیادهسازی این راهکارها، علاوه بر کاهش قبوض، به پایداری منابع برای نسلهای آینده کمک شایانی خواهد کرد.
هدررفت ۴۰ درصدی با عایقهای بیکیفیت
اسماعیل وندشاد، رئیس اداره گاز شهرستان ابهر در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: خروج از بحران کنونی نیازمند بازنگری بنیادین در سه سطح طراحی، اجرا و نظارت است.
وی افزود: در حوزه طراحی، معماری ساختمان باید با اقلیم و جهتگیری خورشیدی هماهنگ شود؛ پنجرههای بزرگ در جبهههای پرجذب، بدون سایبان مناسب، و طراحی فضایی که نتواند از نور طبیعی بهره گیرد، از نشانههای ناکارآمدی آشکار هستند.
رئیس اداره گاز شهرستان ابهر با بیان اينکه معماری پایدار بر تعامل ساختمان با محیط پیرامون تأکید دارد تا وابستگی به انرژیهای فسیلی به حداقل برسد، تصریح کرد: انتخاب سیستمهای گرمایشی و سرمایشی باید بر اساس محاسبه دقیق ظرفیت حرارتی ساختمان صورت گیرد و موتورخانههای قدیمی با بازده پایین و لولهکشیهای بیعایق، جای خود را به فناوریهای کارآمد بدهند.
وی متذکر شد: پنجرههای تکجداره با قابهای فلزی غیرعایق، و حتی نمونههای دوجداره با شیشههای بیکیفیت و آببندی نامناسب، کماکان حفرههایی بزرگ برای گریز انرژیاند.
وندشاد با توضیح اینکه نفوذ هوا از درزها، افزون بر هدررفت، آسایش ساکنان را نیز مختل میکند، تصریح کرد: بلوکهای سیمانی و آجرهای فاقد استانداردهای تخلخل و مقاومت حرارتی، در کوتاهمدت ترک خورده و پلهای حرارتی متعددی را در ساختمان ایجاد میکنند.
وی خاطرنشان کرد: پل حرارتی، ناحیهای است که به سبب نقص عایقکاری، انتقال مستقیم دما را میسر میسازد و سیستمهای حرارتی را تا ۴۰ درصد فراتر از ظرفیت معمول به کار میگیرد.
وی با توضیح اینکه برای اصلاح این روند، وضع استانداردهای سختگیرانه در تولید مصالح و اجرا، همراه با ارتقاء فرهنگ عمومی درباره برچسب انرژی و مطالبهگری مصرفکنندگان، ضروری است، اظهار کرد: نوسازی بافتهای فرسوده با فناوریهای نوینی چون پنجرههای کمگسیل و عایقهای نانو، نظارت بر زنجیره تأمین، و آموزش نیروهای ماهر در کنار طراحی هوشمندانه بر پایه اقلیم ایران، میتواند انرژی هدررفته را به چرخه اقتصاد بازگرداند.
رئیس اداره گاز شهرستان ابهر تأکيد کرد: استمرار وضعیت فعلی نهتنها به محیط زیست آسیب میزند، بلکه هزینههای بهرهبرداری از ساختمان را سرسامآور کرده و کیفیت زندگی در کلانشهرها را به مخاطره میاندازد.
هدررفت گسترده انرژی، نه یک نقص فنی جزئی، بلکه یک بحران راهبردی است که امنیت انرژی، اقتصاد خانوار و کیفیت محیط زیست را همزمان تهدید میکند. راهکارهای ارائهشده در سه سطح قابل دستهبندی است: سطح اول، اصلاح فیزیک ساختمان از طریق عایقکاری حرفهای، استفاده از پنجرههای استاندارد و مسدود کردن مسیرهای نشت هوا. سطح دوم، بازنگری در فرایند ساختوساز با الزام به رعایت دقیق مبحث ۱۹، نظارت مستمر و ترویج برچسب انرژی بهعنوان یک مزیت رقابتی در بازار مسکن. سطح سوم، تغییر نگاه از مصرفگرایی به بهرهوری، با آموزش، فرهنگسازی و تبدیل ساختمان از یک منبع هزینهزا به یک سرمایه بهینهساز.
استمرار وضع فعلی، تداوم ناترازی ۷۹ درصدی و فشار فزاینده بر شبکه انرژی را در پی خواهد داشت. اما با عزم ملی، نظارت هوشمند و استفاده از فناوریهای نوین، میتوان انرژی هدررفته را به چرخه تولید بازگرداند و ساختمانهایی ساخت که نهتنها سرپناه، بلکه پناهگاهی پایدار برای آینده انرژی ایران باشند.
انتهای خبر/