حج؛ جایی که سیاه و سفید معنا نمیدهد
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ حج، آئینی که سالانه میلیونها انسان را از دورترین نقاط جهان در سرزمین وحی گرد هم میآورد، بیگمان یکی از عمیقترین و چندلایهترین مناسک دینی است. آنچه حج را از دیگر عبادات متمایز میسازد، نه فقط شکوه ظاهری و جمعیت عظیم آن، بلکه انباشتِ معنا در هر گام و حرکت آن است؛ از لحظه بریدن از خانه و پوشیدن لباس احرام تا طواف، سعی، وقوف در عرفات و رمى جمرات. در حقیقت، حج را میتوان یک «دورهٔ فشرده انسانسازی» نامید که ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی و فراملی را یکجا دربردارد.
بیشتر بخوانید
قرآن کریم از کعبه به عنوان «هُدیً لِلعالَمین» (هدایت برای جهانیان) یاد کرده و این اشاره، گویای آن است که پیام حج هرگز در مرزهای یک قوم یا مذهب محصور نمیماند. در جهان امروز که گرفتار بحرانهایی چون نژادپرستی، خودخواهی افراطی، خشونت و ازخودبیگانگی است، بازخوانیِ حکمتهای حج نه یک ضرورت دینی که یک نیاز انسانی به شمار میرود.
حج، تمرین قیامت برای زندگی اخلاقمدارانه
حجتالاسلام مهدی جعفری، کارشناس مسائل دینی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: ابعاد عمیق حج، به ویژه شباهت آن به صحنه قیامت، انسان را به تأمل در زندگی و اعمال خود وا میدارد.
وی با بیان اينکه خروج از وطن و پوشیدن لباس احرام، نمادهایی از کوچ نهایی انسان از این دنیا به دنیای دیگر هستند، افزود: این تجربه، حاجی را به یادآوری این حقیقت میاندازد که او مسافری است که باید روزی پاسخگوی اعمال خود باشد. این آگاهی نهتنها فرد را به بازنگری در رفتارهای دنیویاش سوق میدهد، بلکه به او کمک میکند تا به اخلاقمداری و مسئولیت اجتماعی توجه بیشتری داشته باشد.
کارشناس مسائل دینی با توضیح اینکه افرادی که واقعاً طعم حج را چشیدهاند، نمیتوانند به ظلم و ستم تن دهند یا خود به دیگران آسیب برسانند، افزود: یادآوری صحنه رستاخیز، حج را از یک مناسک صرفاً فردی به یک نظام اجتماعی ارزشمند تبدیل میکند که در آن مدارا، انصاف و عدالت محور زندگی بشری قرار میگیرد.
وی متذکر شد: در واقع، حج نهتنها فرصتی برای نزدیکی به خداوند و تقویت ایمان است، بلکه به عنوان یک تجربه تحولآفرین در زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان شناخته میشود.
جعفری با تأکيد بر اینکه این فریضه باعث میشود افراد نسبت به مسائل اجتماعی و انسانی حساستر شوند و در راستای ایجاد جامعهای بهتر تلاش کنند، تصریح کرد: از اینرو، حج باید به عنوان یک فرصت برای تغییرات مثبت در زندگی فردی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
مناسک حج؛ الگویی کامل برای زندگی هدفمند
لیلا انصاری، کارشناس مسائل دینی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: تجلیِ توحید در مناسکِ ابراهیمی، چنان عمیق و پرمعناست که هر یک از این مناسک، پیامی مستقل و درسهایی ماندگار برای بشریت به ارمغان میآورد.
وی با بیان اینکه «احرام» آغازگر هجرتی است از خودِ مجازی به سوی خودِ حقیقی، افزود: در این مرحله، محرّماتِ احرام به انسان میآموزد که حتی از امور حلال نیز به خاطر امرِ الهی چشمپوشی کند تا قدرتِ ارادهاش تقویت شود.
کارشناس مسائل دینی با توضیح اینکه «طواف»، که هفت مرتبه گردش بر گرد خانه خداست، رمزی از نظامِ کیهانی و چرخشِ افلاک است، تصریح کرد: انسان با طواف اعلام میکند که در منظومه هستی، هیچ محوری جز الله وجود ندارد. این حرکت، نفیِ بتهای مدرن و سنتی است؛ بتهایی که در قالبِ قدرت، ثروت و شهرت، انسان را به بندگیِ خود میکشانند.
وی با تأکید بر اینکه «سعیِ صفا و مروه»، بازخوانیِ مجاهدتهای هاجر برای بقا و نمادی از تلاشِ مستمرِ انسان در میان بیم و امید است، خاطرنشان کرد: این منسک به بشریت میآموزد که در عین توکل به خداوند، هرگز از کوشش و حرکت بازنیستد.
انصاری با اشاره به اینکه «عرفات»، مرحله شناخت و معرفت است، یادآور شد: توقف در صحرای عرفات، پیشدرآمدی بر آگاهی است. در این سرزمین، انسان با تأمّل در درونیات خود و راز و نیاز با خالق، به درک عمیقتری از هستی دست مییابد. عرفات نمادی از رستاخیز و روزی است که همه انسانها بدون هیچ برتریِ مادی، در پیشگاهِ عدلِ الهی حاضر میشوند.
وی خاطرنشان کرد: پس از معرفت، نوبت به «مشعر» یا شعور میرسد؛ مرحلهای که حاجی در شب، به جمعآوری سلاح (سنگریزهها) برای مبارزه با شیطان میپردازد. این توالیِ معرفت، شعور و سپس جهاد (رمی جمرات)، الگویی کامل برای زندگیِ هدفمندِ بشری است.
کارشناس مسائل دینی با توضیح اینکه «رمی جمرات» یا سنگزدن به نمادهای شیطان، در واقع اعلامِ انزجار از نیروهای اهریمنیِ درونی و برونی است، متذکر شد: این حرکتِ نمادین به انسان میآموزد که صلح و کمال، تنها در سایه مبارزه با رذایل و استکبار میسّر است.
وی خاطرنشان کرد: سرانجام «قربانی»، که در انتهای این مسیر قرار دارد، سربریدنِ تعلقات و وابستگیهایی است که مانع رسیدن به حقیقت میشوند. قربانی، درسِ ایثار و ازخودگذشتگی در راه آرمانهای والای انسانی است.
حج؛ دوره کامل تربیت انسانی است
فاطمه محمدیها، کارشناس مسائل دینی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛گفت: حج دارای پیامهایی است که مرزهای مذهبی را درمینوردد و با مخاطبانِ جهانی سخن میگوید.
وی با بیان اینکه نخستین درسِ حج، «برابری و نفیِ نژادپرستی» است، افزود: در صحنه حج، سیاه و سفید، فقیر و غنی، حاکم و رعیت در کنار هم و با پوششی واحد گام برمیدارند. این بزرگترین بیانیه عملی علیه تبعیضِ نژادی و طبقاتی است آفتی که جهانِ امروز همچنان از آن رنج میبرد.
کارشناس مسائل دینی خاطرنشان کرد: حج به بشریت میگوید: کرامتِ انسانها نه به رنگِ پوست و نه به حجمِ داراییشان، بلکه به میزانِ تقوا و انسانیتِ آنهاست.
وی با توضیح اینکه درسِ دوم، «صلح و امنیتِ جهانی» است، متذکر شد: مکه، حَرَمِ امنِ الهی نامیده شده است؛ مکانی که در آن حتی صدمه زدن به یک گیاه یا حیوان نیز ممنوع است. این فلسفه، الگویی از «زیستکره امن» را ارائه میدهد.
محمدیها خاطرنشان کرد: اگر روحِ حج در جهان حاکم شود، خشونت و جنگ جای خود را به همزیستیِ مسالمتآمیز خواهند داد. امنیتی که در حج تجربه میشود، نه یک امنیتِ نظامی و پلیسی، بلکه امنیتی برخاسته از ایمان و احترامِ متقابل به حقوق دیگران و حتی حقوق طبیعت است.
وی با تأکید بر اینکه سومین درس، «وحدت در عینِ کثرت» است، عنوان کرد: حج نشان میدهد چگونه میلیونها انسان با زبانها، فرهنگها و ملیتهای مختلف میتوانند حولِ یک هدفِ مشترک جمع شوند.
کارشناس مسائل دینی با تأکید بر اینکه این الگو، پاسخی به بحرانهای هویتی در جهان معاصر است، اظهار کرد: حج به انسانها میآموزد که تنوعِ فرهنگی نه عاملی برای برخورد و نزاع، بلکه ابزاری برای «لِتَعارَفوا» (شناختِ یکدیگر) است.
وی متذکر شد: قرآن کریم کعبه را «بیتعتیق» (خانهای آزاد و رها از مالکیت) مینامد. این نامگذاری حاملِ این پیام است که هیچ قدرتی حقِ انحصار و تملک بر این کانونِ هدایت را ندارد.
محمدیها با اشاره به اینکه حج به انسان میآموزد که بنده هیچکس جز خدا نباشد و در برابر هر آنچه آزادی و آزادگی او را سلب میکند، ایستادگی کند، تصریح کرد: حج یک «دوره کاملِ تربیتِ انسانی» است؛ ترکیبی از عرفان، حماسه، سیاست و اخلاق. حقیقتِ حج، پیوندِ ناگسستنیِ عبادتِ خالق و خدمتِ به مخلوق است؛ پیوندی که زمین را به بهشتی از امن و ایمان بدل میسازد.
وی توضیح داد: حج نه فقط مناسکی مذهبی برای مسلمانان، بلکه میراثی معنوی برای تمام بشریت است، میراثی که در صورت درکِ صحیحِ ابعاد آن، میتواند راهگشای بسیاری از بنبستهای اخلاقی و اجتماعیِ عصر ما باشد.
حج، در ژرفای خود، چیزی جز روایتی زنده از سفرِ همیشگی انسان به سوی حقیقت نیست. از احرام که کندنِ تعلقات است تا قربانی که بریدن از خودخواهی و از طواف که اقرار به مرکزیتِ حق تا سعی که ستایشِ تلاش و امید - تمامی مناسک حج، زبانی نمادین اما بسیار روشن دارند.
درسهای حج فراتر از یک واقعه سالانه است: برابری را در برابر نژادپرستی علم میکند، صبر را در برابر شتابزدگی، وحدت را در برابر تفرقه و آزادگی را در برابر هرگونه سلطه و انحصار. اگر روزی انسان معاصر بتواند این درسها را چه مسلمان و چه غیرمسلمان نه به مثابه تکلیفی مذهبی، بلکه به مثابه میراثی اخلاقی برای تمام نوع بشر بپذیرد، بسیاری از بنبستهای اخلاقی و اجتماعی امروز گشوده خواهد شد.
انتهای خبر/