بازار با عقلانیت آرام می‌شود

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛ در روزهایی که گرانی و نوسان قیمت‌ها ذهن بسیاری از مردم را درگیر کرده، نخستین تصویری که از بازار در ذهن شکل می‌گیرد، معمولاً فروشنده‌ای سودجو و خریداری ناتوان است؛ اما واقعیت اقتصاد بسیار پیچیده‌تر از این برداشت ساده است.

بیشتر بخوانید

• بازار برنج زنجان در وضعیت اشباع
• بازار در خدابنده آرام است

بازار یک اکوسیستم زنده و به‌هم‌پیوسته است که در آن، عرضه و تقاضا، حجم پول، تورم، انتظارات روانی، شفافیت اطلاعات و رفتار مصرف‌کنندگان همگی در کنار یکدیگر قیمت‌ها را شکل می‌دهند. درست مانند دریاچه‌ای که اگر به‌جای آب، ماده‌ای غلیظ و نامتناسب در آن ریخته شود، جریان طبیعی آن مختل می‌شود، در اقتصاد نیز افزایش بی‌رویه حجم پول، نااطمینانی و التهاب می‌تواند تعادل بازار را بر هم بزند و قیمت‌ها را بالا ببرد؛ نه فقط به‌خاطر سودجویی افراد، بلکه به دلیل فشارهای ساختاری و فضای بی‌ثباتی.

با این حال، نمی‌توان تمام بار این بحران را صرفاً بر دوش دولت یا تحریم‌ها گذاشت. بخشی از رفتار بازار به رفتار خود ما مردم نیز بازمی‌گردد. وقتی افراد به‌صورت هیجانی و بدون نیاز واقعی اقدام به خریدهای بیش از اندازه می‌کنند، یا کالاهایی را صرفاً از ترس گرانی آینده انبار می‌کنند، در عمل به تشدید کمبود و افزایش قیمت دامن می‌زنند. این همان نقطه‌ای است که عقلانیت مصرف باید جایگزین هیجان شود. هر کالایی که بدون نیاز و فقط از روی نگرانی خریداری شود، ممکن است از سفره خانواده‌ای دیگر کم شود. بنابراین، مدیریت مصرف و پرهیز از خریدهای احتکاری، یک مسئولیت اجتماعی مهم است.

برای عبور از این وضعیت، چند راهکار اساسی پیش روی ما قرار دارد. نخست، شفافیت اطلاعاتی است. مردم باید بدانند کالا از کجا می‌آید، چگونه قیمت‌گذاری می‌شود، چه میزان سود در زنجیره توزیع وجود دارد و چه نهادی بر این فرایند نظارت می‌کند. شفافیت، هم از سوءاستفاده جلوگیری می‌کند و هم اعتماد عمومی را بالا می‌برد. دوم، حمایت هوشمندانه از تولید داخلی است.

هرگاه تولید ضعیف شود یا کارخانه‌ای تعطیل شود، بیکاری افزایش یافته و کمیابی کالا بیشتر می‌شود؛ و طبیعی است که کمیابی، به رشد قیمت منجر خواهد شد. خرید آگاهانه کالای ایرانی، اگر با حساب و کتاب و حمایت واقعی همراه باشد، می‌تواند به تعادل بازار کمک کند. سوم، باید از هیجان و رفتارهای احساسی فاصله گرفت. تجربه نشان داده است که خریدهای شتاب‌زده و انبار کردن کالا، بیشتر به سود دلالان و به ضرر مردم تمام می‌شود.

‌ گرانی یک واقعیت تلخ است، اما درمان آن نیز در گرو عقلانیت، همکاری و مسئولیت‌پذیری جمعی است. این مسئله در سه واژه خلاصه می‌شود: تولید، نظارت، همدلی.

از مسئولان انتظار می‌رود با سیاست‌های دقیق، بومی و کارآمد، جلوی شتاب تورم را بگیرند؛ از بازار و اصناف نیز انتظار می‌رود که کسب حلال را بر سود کوتاه‌مدت ترجیح دهند؛ و از مردم شریف نیز خواسته می‌شود که به‌جای انبار خانگی، صبر، تدبیر و مدیریت مصرف را در پیش بگیرند. تنها در این صورت است که می‌توان امید داشت بازار از التهاب فاصله بگیرد و آرامش دوباره به سفره‌های مردم بازگردد.

نویسنده: سجاد مقدمی؛ رئیس اتاق اصناف استان زنجان