در دل سختی نوروز، امید را زنده کرد
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ نوروز به عنوان کهنترین جشن ملی ایرانیان، همواره نماد سرآغاز، امید و نو شدن طبیعت و مناسبات انسانی بوده است. امسال اما این آئین دیرینه در شرایطی متفاوت خود را نمایان ساخت؛ شرایطی که جنگ رمضان و چالشهای گوناگون، زیست روزمره را دشوار ساخته بود. با این حال، آنچه در این برهه به وضوح مشاهده شد، فراروی نوروز از کارکرد صرفاً آئینی آن و تبدیلش به بستری برای ابراز مقاومت و زمینهسازی برای بازسازی معانی جمعی بود.
بیشتر بخوانید
این پویایی بهویژه در تلاقی تاریخی این جشن با عید فطر، که نماد پالایش و همدلی است، به خوبی نمایان گشت و نشان داد که فرهنگ ایرانی - اسلامی، چگونه میتواند به مثابه سرمایهای اجتماعی و معنوی، عامل تداوم زندگی و انسجام ملی در دل بحرانها باشد.
آئینهای نوروزی نقش حیاتی در حفظ انسجام اجتماعی
محمدرضا احمدی، استاد دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ وضعیت نوروز امسال را «شرایط تعلیق» توصیف کرد و آن را یکی از پیچیدهترین و حساسترین دورههای حضور این آئین کهن بر سفره ایرانیان دانست.
وی با اشاره به فضای حاکم بر جامعه در آستانه سال نو، اظهار داشت: جامعه امروز نه در آرامش و امنیت همیشگی، بلکه در فضایی سرشار از اضطراب، نااطمینانی و فشار روانی گسترده نفس میکشد. این وضعیت، حاصل مجموعهای از عوامل ساختاری از جمله فشار طاقتفرسای اقتصادی، تورم فزاینده، تنشهای منطقهای و تجربه زیسته در سایه جنگی است که امنیت روانی جامعه را هدف گرفته است.
استاد دانشگاه با بیان اینکه نوروز در چنین بستری تعریف سنتی خود بهعنوان جشنی صرفاً شاد و مصرفگرایانه را از دست داده، تأکید کرد: نوروز امروز به «مسئلهای اجتماعی، روانی و رسانهای» بدل شده است؛ موضوعی که نیازمند واکاوی عمیق در کارکردهای آیینی آن در روزگار بحران است.
احمدی با اشاره به پرسشهای اصلی مطرح در میان جامعهشناسان و پژوهشگران، گفت: پرسش کلیدی این است که آئینهای کهن نوروزی در شرایط بحرانی چه کارکردی مییابند؟ آیا هنوز میتوانند نقشی آرامبخش ایفا کنند یا در برابر انبوه بحرانها کارآمدی خود را از دست میدهند؟ و مهمتر آنکه جامعه امروز، بهویژه نسل جوان که بیشترین فشار را تحمل میکند، چه انتظاری از این آئینها دارد؟
وی از منظر جامعهشناسی بحران خاطرنشان کرد: آئینها نقش حیاتی در حفظ انسجام اجتماعی دارند. آنها به جامعهای که در معرض تهدید فروپاشی قرار دارد، امکان میدهند حس تداوم زندگی را هرچند به شکلی نمادین و محدود زنده نگه دارند. نوروز در فرهنگ غنی ایرانی دقیقاً چنین کارکردی دارد: بازسازی معنا در لحظهای که آینده تیره و مبهم مینماید.
استاد دانشگاه تصریح کرد: در شرایط کنونی، خانهتکانی سنتی، چیدن سفره هفتسین، لحظه تحویل سال و دیدارهای خانوادگی، فراتر از نشانههای شادی و سرور، به نمادهایی از مقاومت نرم جامعه در برابر فروپاشی روانی و اجتماعی تبدیل شدهاند.
وی افزود: جامعه از طریق تداوم این آئینها، به زبانی نمادین فریاد میزند: «زندگی همچنان ادامه دارد، حتی اگر کیفیت آن دستخوش بحرانهای اقتصادی و امنیتی شده باشد.» در این معنا، نوروز امسال نه جشن مصرف و تجملات است و نه نمایش رفاه کاذب؛ بلکه آیینی کمهزینه، نمادین و محتاطانه است که معنای بقا و ایستادگی را بازتولید میکند.
سادهزیستی رمضان الگوی مصرف نوروزی امسال شد
صفیاله ملکی، دکتری جامعهشناسی، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: تغییر الگوی خرید مردم، کاهش چشمگیر سفرها و سادهسازی مراسم در سال جدید، نشانهای هوشمندانه از انطباق فرهنگ با واقعیتهای تلخ اقتصادی و امنیتی به شمار میرود.
وی با اشاره به جایگاه لحظه تحویل سال در فرهنگ ایرانی، تصریح کرد: این لحظه همواره با دعا، آرزوهای خیر و سکوتی معنادار همراه بوده است، اما امسال بیش از هر زمان دیگر حامل تناقضی عمیق است؛ تناقض میان امید به تغییر و بهبود شرایط از یکسو، و ترس شدید از آینده از سوی دیگر.
دکتری جامعهشناسی خاطرنشان کرد: در شرایطی که اخبار ناگوار جنگ، ناامنیهای منطقهای و فشارهای معیشتی ذهن جامعه را اشباع کرده، لحظه تحویل سال به «وقفهای روانی» ضروری بدل میشود؛ وقفهای که جامعه در آن میکوشد برای لحظهای از فشار اخبار و نگرانیها فاصله بگیرد و بار دیگر خود را بازتنظیم کند. به گفته وی، این دقیقاً همان جایی است که رسانهها نقشی حیاتی و تعیینکننده مییابند.
وی با تأکید بر اهمیت روایتهای رسانهای از نوروز، توضیح داد: اگر روایت رسانهها صرفاً خوشبینانه، رنگارنگ و بیتوجه به واقعیت بحران باشد، به سرعت در نزد افکار عمومی بیاعتبار میشود. جامعه امروز به روایتهای صادقانه و شفاف نیاز دارد؛ روایتهایی که هم رنج مردم را ببینند و هم امکان امید را انکار نکنند.
ملکی با اشاره به همزمانی نوروز با عید فطر در تقویم امسال، این موقعیت را ویژه و کمنظیر در تقویم فرهنگی جامعه ایرانی توصیف کرد و یادآور شد: عید فطر در فرهنگ اسلامی نماد پایان دورهای از ریاضت معنوی و آغازی برای بازگشت به زندگی اجتماعی با روحی تازه است. این آئین دینی، در کنار نوروز، دو نظام معنایی متفاوت اما مکمل را فعال میکند؛ یکی ریشه در سنت ملی و ایرانی دارد و دیگری در زیست دینی و اسلامی.
وی تأکید کرد: در شرایط بحران، این همزمانی میتواند کارکردی آرامبخش و تسکیندهنده داشته باشد. برگزاری نماز عید، دیدارهای صمیمانه و آیینهای جمعی دینی، نظمی اخلاقی و روانی ایجاد میکنند که از شدت اضطراب اجتماعی میکاهد. در عین حال، سادهزیستی که در ماه رمضان تمرین شده و تأکید عید فطر بر پرهیز از اسراف، با وضعیت اقتصادی جامعه و لزوم مدیریت هزینهها همخوانی دارد و میتواند الگویی از عقلانیت در مصرف به نمایش بگذارد.
فرهنگ در سختترین شرایط ابزار بقاست
اکرم نوری، کارشناس علوم اجتماعی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: نسل زد نیز که گاهی از سوی نسلهای پیشین با سوءتفاهم روبهراست، برخلاف تصور رایج، از آیینهای نوروزی عبور نکرده، بلکه آنها را به زبان و ادبیات خود ترجمه و بازتعریف کرده است.
وی با بیان اینکه برای این نسل، نوروز زمانی معنا دارد که قابل تجربه، بازنمایی و روایت در فضای دیجیتال باشد، افزود: در شرایط امروز، نسل جوان بیش از هر چیز به حس معنا و اصالت نیاز دارد، نه به شعارهای کلیشهای.
کارشناس علوم اجتماعی با اشاره به اینکه محتوای نوروزی اگر نتواند با تجربه زیسته این نسل که آمیخته با ناامنی شغلی، فشارهای روانی پیوسته و آیندهای نامعلوم است، ارتباط برقرار کند، به سرعت کنار گذاشته میشود، تصریح کرد: از همینروست که نوروز در شبکههای اجتماعی بیشتر به شکل روایتهای شخصی، تصاویر ساده و صمیمانه، موسیقی نوستالژیک و محتواهای احساسی بازنمایی میشود. این رفتار نه سطحیگری، بلکه تلاشی عمیق از سوی نسل جوان برای ساختن معنا در جهانی بیثبات و متلاطم است.
وی خاطرنشان کرد: در وضعیت جنگ یا شبهجنگ، رسانهها نقشی دوگانه و سنگین بر عهده دارند: یا میتوانند با تمرکز بر اخبار منفی اضطراب را تشدید کنند، یا به تنظیم و آرامش روان جمعی کمک کنند.
نوری متذکر شد: نوروز، تحویل سال و عید فطر فرصتهای طلاییاند برای تولید محتوایی که نه انکار بحران است و نه بازتولید ترس و وحشت.
وی با توضیح اینکه یک گزارش نوروزی موفق در چنین شرایطی باید سه ویژگی اصلی داشته باشد، اظهار کرد: واقعبینی و پذیرش شرایط دشوار جامعه، همدلی و دیدن رنج مردم بدون قضاوت، و ایجاد امکان معنا با نشان دادن راههای کوچک اما واقعی برای ادامه زندگی از جمله این ویژگیها است.
کارشناس علوم اجتماعی با توضیح اینکه نوروز امسال در جامعه ایرانی نه یک نقطه شروع مطلق و رویایی، بلکه لحظهای برای مکث، بازنگری و تطبیق است، یادآور شد: آئینها در چنین زمانهای نه برای فراموشی بحران، بلکه برای زیستن در دل آن اهمیت حیاتی مییابند.
وی تأکید کرد: در تلاقی نوروز و عید فطر، جامعه ایرانی بار دیگر نشان میدهد که فرهنگ، حتی در سختترین شرایط، میتواند ابزاری قدرتمند برای بقا باشد؛ نه با هیاهو و تبلیغات، بلکه با سکوتهای معنادار، آئینهای ساده و امیدهای محتاطانه.
نوروز امسال نشان داد فرهنگ ایرانی ظرفیت بازتعریف خود در بحران را دارد. تقارن آن با عید فطر، تأکیدی بر همبستگی ملی و مذهبی بود. تجربه این روزها ثابت کرد فرهنگ در عمیقترین لایههای بحران، میراثی پویا و ابزاری راهبردی برای تحکیم پیوندهای اجتماعی و بازسازی امید است.
انتهای خبر/