پیچیدگیهای زندگی در عصر دیجیتال
به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ فضای مجازی زمینهساز شکلگیری سبک جدیدی از روابط اجتماعی شده است؛ روابطی که در آن ارتباطات میان افراد سریعتر، گستردهتر و البته سطحیتر شکل میگیرد.
بیشتر بخوانید
ظهور سلبریتیهای اینترنتی، جریانسازیهای لحظهای و قدرت انتشار سریع اخبار و شایعات از جمله عواملی است که میتواند فرهنگ جامعه را دستخوش تغییرات شدید کند. این فضا علاوه بر ایجاد فرصتهای آموزشی و فرهنگی، آسیبهایی چون تضعیف هویت فرهنگی، افزایش مصرفگرایی و الگوبرداری نادرست را نیز به همراه دارد.
با این حال، اگر استفاده از فضای مجازی با آگاهی و مهارت همراه باشد، میتواند به بستری بزرگ برای رشد فرهنگی، انتقال ارزشهای مثبت و تقویت سواد رسانهای تبدیل شود. این محیط قابلیت آن را دارد که فرهنگ گفتگو، یادگیری و مشارکت اجتماعی را افزایش دهد و جامعه را به سمت رشد و توسعه هدایت کند.
تغییر سبک زندگی در جامعه دیجیتال
سید احمد موسوی رئيس پليس فتا فرماندهی انتظامی استان زنجان در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ با بیان اینکه سواد رسانهای عبارت است از توانایی تعبیر و ایجاد مفاهیم شخصی از صدها و شاید هزاران نماد آوایی و دیداری که همه روزه از طریق تلویزیون، رادیو، رایانه، روزنامه و مجله و البته پیامهای بازرگانی دریافت میکنیم، اظهار کرد: کارشناسان مهمترین هدف سواد رسانهای را رشد و گسترش تفکر انتقادی و دادن قدرت کنترل به افراد در استفاده از برنامههای رسانه میدانند و فهم و تفسیر صحیح پیامهای رسانه و تجزیه و تحلیل آنها و آمادهسازی افراد برای زندگی در جوامع دموکراتیک را در اولویت بعدی (دوم و سوم) و کمترین نتیجه سواد را در یادگیری درباره تاریخ رسانه میدانند.
وی با بیان اینکه به طور کلی هدف سواد رسانه این است که به مردم کمک کند تا به جای آنکه مصرف کنندگانی فرهیخته باشند، شهروندانی فرهیخته شوند، افزود: با توجه به وابستگی مخاطبان به رسانهها و فرآوردههای رسانهای داشتن توانایی قدرت تجزیه و تحلیل، تشخیص، درک و انتخاب پیام رسانهای و همچنین مقاوم سازی آنان در برابر نفوذهای ناشی از قدرت رسانهها ضرورت پیدا میکند.
رئيس پليس فتا فرماندهی انتظامی استان زنجان گفت: سواد رسانهای مهارتی لازم و ضروری به نظر میرسد که میتوان اثر رسانههای گروهی را تعدیل کند و به مخاطبان این امکان را بدهد که با آگاهی کامل پیام رسانهها را پردازش کنند.
موسوی با بیان اینکه فضای مجازی در سالهای اخیر به یکی از اصلیترین بسترهای ارتباطی و تبادل اطلاعات تبدیل شده و نقش مهمی در شکلگیری فرهنگ عمومی ایفا میکند، ادامه داد: این فضا، با گسترش سرعت انتقال پیام، موجب شده ارزشها، هنجارها و شیوههای زیست مردم تحت تأثیر قرار بگیرد.
وی بیان کرد: دسترسی آزاد به محتواهای متنوع، سبب شده افراد با طیف گستردهای از سبکهای فکری، رفتاری و فرهنگی آشنا شوند و در نتیجه، الگوهای فرهنگی سنتی پیوسته با الگوهای نوین در تعامل و تغییر باشند.
اثرگذاری فضای مجازی بر تبلیغ فرهنگ غلط
در این میان زهرا حاتمی مدرس حوزه علمیه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ با بیان اینکه فضای مجازی امروز به محیطی پیچیده و تأثیرگذار تبدیل شده که کنترل و راستیآزمایی اطلاعات در آن بهشدت دشوار است، اظهار کرد: سرعت انتشار محتوا، نبود ساز و کارهای دقیق ارزیابی صحت اطلاعات و حضور بازیگران ناشناس باعث شده اخبار جعلی و محتواهای گمراهکننده با سرعتی بیسابقه در جامعه گسترش یابد.
وی با بیان اینکه این روند، علاوه بر ایجاد سردرگمی عمومی، زمینه شکلگیری تئوریهای نادرست و جریانهای فکری غلط را فراهم میکند؛ جریانهایی که میتوانند رفتارهای سیاسی، اجتماعی و حتی تصمیمات فردی و جمعی را بهصورت مستقیم تحت تأثیر قرار دهند و در نهایت سطح امنیت ملی را کاهش دهند، ابراز کرد: یکی دیگر از چالشهای مهم، نقض حریم خصوصی و نظارت گسترده از سوی پلتفرمهای بزرگ است.
مدرس حوزه علمیه و دانشگاه با اشاره به اینکه این پلتفرمها با جمعآوری و تحلیل کلاندادههای کاربران، گاهی امکان رصد یا حتی دستکاری اطلاعات را دارند، ادامه داد: نمونههایی از این موضوع در بحرانهای اخیر جهانی نیز دیده شد که چگونه فشار بر نهادهای خصوصی و دولتی برای کنترل دادهها افزایش یافت.
وی گفت: این وضعیت استقلال فردی و حقوق کاربران را در معرض تهدید جدی قرار میدهد.
حاتمی با تأکید بر اینکه در بعد فرهنگی نیز فضای مجازی با ایجاد «حبابهای فکری» مسیر گفتگوهای سازنده را تضعیف کرده است، عنوان کرد: الگوریتمها کاربران را در محیطهایی محدود قرار میدهند که تنها محتوای مورد علاقه یا مطابق با پیشفرضهای ذهنی آنها را نمایش میدهد.
وی ادامه داد: این شرایط موجب افزایش تعصبات، سوءبرداشتها، قطبیسازی سیاسی و کاهش تحمل دیدگاههای مخالف میشود.
مدرس حوزه علمیه و دانشگاه با اشاره به اینکه فضای مجازی نه یک ابزار خنثی بلکه محیطی فعال است که بر احساسات، افکار و رفتار کاربران تأثیر میگذارد، اضافه کرد: تبدیل این فضا به فرصت یا تهدید، وابسته به نحوه مدیریت و مواجهه ما با آن است. ارتقاء سواد دیجیتال، قانونگذاری هوشمند و ایجاد فرهنگ استفاده مسئولانه از فضای آنلاین سه اصل اساسی برای کاهش آسیبها و افزایش کارآمدی این فضاست. در نهایت، تعادل میان آزادی بیان، اخلاق، نوآوری و مسئولیت اجتماعی میتواند زمینهساز شکلگیری یک فضای مجازی سالم و سازنده برای جامعه باشد.
حاتمی با بیان اینکه فضای مجازی در کنار تمام فرصتهایی که فراهم میکند، میتواند تأثیر منفی عمیقی بر فرهنگ یک جامعه بگذارد، ادامه داد: الگوبرداری شتابزده از سبکهای زندگی ناهماهنگ با ارزشهای بومی، گسترش شایعات و اطلاعات نادرست، و عادیسازی رفتارهایی که پیشتر ناپسند یا غیرقابلقبول بودند، بخشی از این آسیبهاست.
وی با بیان اینکه سرعت بالای تولید محتوا باعث شده توجه و صبر فرهنگی کاهش یابد و روابط انسانی به سمت سطحی شدن حرکت کند، گفت: در این فضا، دیدهشدن گاهی جایگزین کیفیت و اخلاق میشود و همین امر میتواند هویت فردی و جمعی را دچار تزلزل کند.
سایههای روان بر پرده مجازی
در ادامه فرزانه قاسملو روانشناس عمومی در زنجان در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ با بیان اینکه از دید یک روانشناس، فضای مجازی محیطی است که بهطور مستقیم بر هویت فرد، روابط اجتماعی و سلامت روان تأثیر میگذارد، اظهار کرد: این فضا فرصتهایی برای رشد و یادگیری فراهم میکند؛ اما در صورت نبود مهارت استفاده، میتواند منبعی از فشار روانی، مقایسههای مخرب و آسیبهای رفتاری شود. کاربران، مخصوصاً نوجوانان، در این فضا در معرض حجم بالایی از محرکهای هیجانی قرار میگیرند؛ محتواهایی که گاهی واقعیت را تحریف کرده و معیارهای غیرواقعی برای موفقیت، ظاهر و سبک زندگی میسازند.
وی با بیان اینکه چنین شرایطی میتواند موجب کاهش عزتنفس، اضطراب اجتماعی و شکلگیری هویتهای شکننده شود، ابراز کرد: از طرفی روابط در فضای مجازی برخلاف ظاهر گستردهشان، اغلب عمق کافی ندارند و همین امر باعث افزایش احساس تنهایی و وابستگی هیجانی میشود.
روانشناس عمومی در زنجان با اشاره به اینکه سرعت گردش اطلاعات نیز باعث میشود مغز در حالت آمادهباش دائمی قرار گیرد؛ پیامها، اعلانها و جریان بیوقفه محتوا ذهن را فرسوده کرده و تمرکز و آرامش را کاهش میدهد، ادامه داد: در سطح جامعه، رفتارهای تقلیدی، هنجارشکنیهای عمدی برای جلب توجه و انتشار هیجانی اخبار، فرهنگ عمومی را تحتتأثیر قرار میدهد.
وی گفت: بههمریختگی مرزهای اخلاقی، عادیسازی رفتارهای پرخطر و کاهش توان تفکر انتقادی، پیامدهایی است که یک روانشناس به آن هشدار میدهد، ادامه داد: آموزش سواد رسانهای، گفتگوی خانوادهها با فرزندان و ترویج رفتارهای سالم میتواند فضای مجازی را از تهدید به فرصتی مؤثر برای رشد فردی و فرهنگی تبدیل کند.
فضای مجازی همچون یک تیغ دولبه، هم فرصتهای گسترده فرهنگی ایجاد میکند و هم تهدیدهایی جدی در پی دارد. آنچه تعیینکننده است، میزان آگاهی و مهارت کاربران در مواجهه با این فضاست. هرچه سواد رسانهای بالاتر باشد، جامعه بهتر میتواند از فرصتها بهره ببرد و در برابر آسیبها مقاوم شود. در نهایت، مدیریت درست این فضا میتواند به شکوفایی فرهنگی و تقویت هویت اجتماعی منجر شود.
انتهای خبر/