رسانههای داخلی از تخصص و فرهنگگرایی فاصله گرفتهاند
جاوید حاتمی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ اظهار کرد: رسانه زمانی موفق است که مخاطب داشته باشد. اولین بحث در حوزه رسانه، مخاطب است. اگر رسانهای مخاطب نداشته باشد، در واقع دیگر رسانه نیست و از بین رفته است.
بیشتر بخوانید
وی افزود: در این زمینه باید چند نکته مهم را در نظر گرفت. نخستین نکته این است که آیا پیامی که از رسانه ارسال میشود به درد مخاطب میخورد یا نه؟ یعنی باید نیاز مخاطب در نظر گرفته شود. رسانه باید پیامهایی تولید کند که نیاز روزانه و مستمر مخاطب را در حوزههای اطلاعاتی، آموزشی، سرگرمی و تفریحی برطرف کند و بتواند او را اقناع کند تا سراغ رسانههای دیگر نرود.
پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و رسانه ادامه داد: نکته بعدی میل مخاطب است. باید ببینیم مخاطب امروز به چه موضوعاتی تمایل دارد و فردا چه چیزی را دنبال خواهد کرد. البته میل مخاطب باید با سیاستها و ایدئولوژی رسانه تطبیق داده شود تا تعادل برقرار گردد.
وی تصریح کرد: در کنار نیاز و میل، مصلحت مخاطب هم اهمیت دارد. گاهی مصلحت ایجاب میکند که هر پیامی برای همه گروههای سنی و اجتماعی ارسال نشود. برای مثال اگر مخاطبان هدف ما کودک و نوجوان هستند، نباید برنامههایی با محتوای نامناسب برایشان پخش شود. یا در مورد سالمندان، باید از نمایش صحنههایی که موجب ناراحتی روحی یا فشار روانی میشود پرهیز کرد. مصلحت مخاطب در این موارد ایجاب میکند که رسانه محتاط باشد.
حاتمی درباره وضعیت فعلی رسانههای داخلی گفت: برای جذب مخاطب و نگه داشتن او، جذابیت بسیار مهم است. متأسفانه ما در رسانههای داخلی در بحث جذابیت دچار مشکل هستیم؛ همانطور که در محتوا نیز با ضعف روبهرو هستیم.
وی با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر نشاط و امیدآفرینی در رسانهها افزود: رهبر انقلاب بارها فرمودهاند که رسانهها باید به نشاط و امیدآفرینی توجه کنند و از سیاهنمایی، یأس و ناامیدی پرهیز کنند. اما متأسفانه امروز اگر به سریالها و فیلمهایی که در تلویزیون و شبکههای خانگی پخش میشوند نگاه کنیم، اغلب مملو از غم، طلاق، خیانت و خشونت هستند. در شبکههای خانگی نیز شرایط بدتر است و به سمت ابتذال حرکت کردهاند. عشقهای مثلثی، روابط ناهنجار و مسائل جنسی در این تولیدات بسیار پررنگ شده است.
پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و رسانه خاطرنشان کرد: برخی رسانهها در مسائل سیاسی بیش از اندازه غرق شدهاند و سایر حوزهها مانند آموزش، تفریح و سرگرمی را فراموش کردهاند. گاهی رسانهها به صورت کاریکاتوری تنها یک موضوع را برجسته میکنند و سایر نیازهای مخاطب را نادیده میگیرند.
وی با انتقاد از وضعیت سینمای خانگی گفت: سینماهای خانگی امروز به سمت مطالب زرد رفتهاند. آنها برای جذب مخاطب به موضوعات سطحی و مبتذل روی آوردهاند. تأثیرات این تولیدات را بعد از چند سال در جامعه میبینیم؛ در نوع پوشش، رفتارهای اجتماعی و حتی سبک زندگی مردم. کافی است سریالهای شبکههای خانگی را ببینید؛ اغلب شخصیتها سگ دارند، طلاق گرفتهاند و نوعی از زندگی غربزده را تبلیغ میکنند. این رسانهها به جای اصلاح فرهنگی، در حال فرهنگسازی غلط هستند.
حاتمی ادامه داد: حتی در بحث طنز که میتواند بسیار جذاب و مفید باشد، شاهد ابتذال هستیم. بسیاری از برنامههای طنز امروز به سطحینگری و شوخیهای بیمحتوا کشیده شدهاند و از هدف اصلی طنز که نقد سازنده است فاصله گرفتهاند.
وی تأکید کرد: اگر پیامهای رسانهای جذابیت نداشته باشند، مخاطب را پس میزنند. حتی آن تعداد محدود مخاطبی هم که باقی ماندهاند از رسانه فاصله میگیرند. یکی از مشکلات بزرگ رسانه ملی تکرار کارشناسان و چهرههاست. کارشناسان برنامهها تکراری و فرسودهاند و بسیاری از آنها سواد روز ندارند. در جامعه ۹۵ میلیونی ایران آیا فقط همین چند کارشناس وجود دارند؟ چرا از متخصصان جدید استفاده نمیشود؟ این تکرارها باعث دلزدگی مخاطب شده است.
پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و رسانه با اشاره به اهمیت تقویت فرهنگ بومی و محلی گفت: شبکههای استانی باید وظیفه اصلی خود یعنی ترویج سنتها، زبان و موسیقی محلی را دنبال کنند، اما در این زمینه کوتاهی شده است. درصد کمی از موسیقی و برنامههای این شبکهها بومی هستند. رسانههای محلی باید هویت فرهنگی استان را تقویت کنند.
وی ادامه داد: من به عنوان پژوهشگر و کارشناس رسانه معتقدم که انتظارات رهبر معظم انقلاب از شبکههای استانی هنوز محقق نشده است. نواقص فراوانی وجود دارد، برنامهها سطحیاند و پژوهش کافی در آنها انجام نمیشود. آثار و نتایج این کمکاری را میتوان در جامعه دید؛ در پارکها، خیابانها، پاساژها. تغییرات فرهنگی، نوع پوشش و رفتارهای اجتماعی همه نشانه ضعف رسانههای داخلی در جذب مخاطب است. نتیجه این شده که مردم به سمت رسانههای خارجی گرایش پیدا کردهاند و آن رسانهها هم فرهنگ غربی را ترویج میکنند.
حاتمی در بخش دیگری از سخنان خود به راهکارها اشاره کرد و گفت: برای رفع این ضعفها باید به اصول بنیادین رسانه بازگردیم. رسانه علم مستقلی است و باید بر اساس دانش و روانشناسی رسانه اداره شود. متأسفانه بسیاری از برنامهها از دیدگاه روانشناسان رسانه، فاقد ارزش و اثرگذاری هستند.
وی افزود: پیشنهاد من این است که در رسانهها به تخصص بها داده شود. بسیاری از کسانی که اکنون در عرصه رسانه فعالیت دارند، هیچ ارتباطی با رشتههای هنری و رسانهای ندارند. بعضی از مدیران رسانهای به دلیل وابستگیهای سیاسی منصوب میشوند نه به خاطر تخصص و تجربه.
پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و رسانه تأکید کرد: وقتی فردی بدون دانش و ذوق رسانهای در جایگاه تصمیمگیری فرهنگی قرار میگیرد، این خیانت به آرمانهای انقلاب و خون شهداست. تصمیمگیران رسانهای باید پاسخگو باشند که چرا با پول بیتالمال افرادی را منصوب میکنند که نه تخصص، نه تجربه و نه خلاقیت رسانهای دارند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: به باور من، رسانه ایدهآل رسانهای است که نیاز، میل و مصلحت مخاطب را در نظر بگیرد، محتوای جذاب و فرم مناسب ارائه دهد، از ابتذال دوری کند و به اصول اخلاقی و فرهنگی جامعه پایبند باشد. همچنین باید اداره رسانهها به دست متخصصان متعهد سپرده شود، نه سیاسیون فاقد ذوق هنری و دانش رسانهای.
حاتمی گفت: من افتخار میکنم سالها در خدمت رسانه انقلاب اسلامی بودهام، اما امروز معتقدم باید به تخصصگرایی بازگردیم. رسانه وقتی دست سیاسیون میافتد که تخصص ندارند، از مسیر اصلی منحرف میشود. کسی که تخصص ندارد و مسئولیت رسانه را بر عهده میگیرد، در واقع تعهدی هم ندارد و باید از این عرصه کنار برود.
انتهای خبر/